Dziś (12 sierpnia 2026r.) zaćmienie Słońca, a później Perseidy! Przed nami wyjątkowy astronomiczny wieczór nad Bałtykiem

Dziś, 12 sierpnia 2026r., zdecydowanie warto znaleźć chwilę na spojrzenie w niebo. Mieszkańcy i goście Gminy Kołobrzeg będą mogli obserwować częściowe zaćmienie Słońca, które rozpocznie się około 19:12. Największa faza zjawiska przypadnie około 20:05 – wtedy Księżyc zasłoni około 83% powierzchni tarczy Słońca. Około 20:34 Słońce zajdzie za horyzontem.

Zapowiada się więc naprawdę malowniczy widok – częściowo przysłonięte Słońce będzie znajdowało się bardzo nisko nad Bałtykiem. Do obserwacji najlepiej wybrać miejsce z szerokim, niezasłoniętym widokiem w stronę morza. Dobrym punktem może być taras widokowy na plaży w Grzybowie, przy wejściu od ul. Plażowej, albo taras widokowy na plaży w Dźwirzynie.

Jak obserwować zaćmienie?

Najwygodniejszym rozwiązaniem są specjalne okulary do obserwacji zaćmień lub ręczne filtry słoneczne spełniające wymagania normy ISO 12312-2. Pozwalają one bezpiecznie śledzić, jak Księżyc stopniowo przesuwa się przed tarczą Słońca.

Warto pamiętać, że zwykłe okulary przeciwsłoneczne – nawet bardzo ciemne – nie są przeznaczone do bezpośredniej obserwacji Słońca.

Miłośnicy astronomii często korzystają również z tzw. folii Baadera, czyli Baader AstroSolar® Safety Film OD 5.0. Można z niej przygotować filtr słoneczny zakładany z przodu lornetki, teleskopu lub obiektywu, tak aby promienie Słońca zostały odpowiednio osłabione jeszcze zanim trafią do wnętrza urządzenia. Filtr powinien być wykonany i zamocowany zgodnie z zaleceniami producenta, stabilnie osłaniać cały obiektyw i nie może być uszkodzony.

Ważne jest też oznaczenie folii: AstroSolar Safety Film OD 5.0 nadaje się do obserwacji wizualnych, natomiast AstroSolar Photo Film OD 3.8 jest przeznaczona do fotografii i nie powinna być używana do patrzenia na Słońce.

A jeśli chcemy zrobić zdjęcie?

W przypadku aparatu, teleobiektywu czy teleskopu również stosujemy filtr słoneczny przeznaczony do obserwacji lub fotografii Słońca, umieszczony przed obiektywem.

Można spotkać się też z określeniem filtr ND. Skrót pochodzi od angielskiego Neutral Density. To popularny filtr fotograficzny, który ogranicza ilość światła wpadającego do aparatu – np. wtedy, gdy fotograf chce wykonać dłuższe naświetlanie w jasny dzień.

Nie oznacza to jednak, że każdy bardzo ciemny filtr ND nadaje się do fotografowania Słońca. Zwykłego filtra ND nie należy traktować jako zamiennika filtra słonecznego. Jeśli planujemy fotografować zaćmienie, najlepiej użyć produktu wyraźnie przeznaczonego do fotografii słonecznej.

Nie macie okularów ani filtra? Zaćmienie nadal można ciekawie obserwować!

Świetną metodą jest projekcja otworkowa. Wystarczy zrobić niewielki otwór w kartce lub kawałku kartonu i ustawić go tak, aby światło Słońca padało przez niego na drugą jasną powierzchnię. Pojawi się na niej mały obraz tarczy Słońca, na którym będzie można zobaczyć postęp zaćmienia. Patrzymy wtedy na wyświetlony obraz, a nie przez otwór w stronę Słońca.

Można wykorzystać nawet… durszlak. Jego liczne otworki działają podobnie jak małe projektory i mogą wyświetlić na kartce, chodniku czy piasku całe mnóstwo miniaturowych obrazów zaćmionego Słońca.

Warto też rozejrzeć się pod drzewami. Światło przechodzące przez niewielkie szczeliny pomiędzy liśćmi działa na podobnej zasadzie. Podczas zaćmienia zamiast zwykłych okrągłych plamek światła możemy zobaczyć dziesiątki charakterystycznych słonecznych rogalików. 

To prosty eksperyment i świetny sposób, żeby pokazać dzieciom, jak działa światło i na czym właściwie polega zaćmienie.

A skąd bierze się dzisiejsze zaćmienie?

Zaćmienie Słońca obserwujemy wtedy, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem i zasłoni część jego tarczy. Co ciekawe, dzisiejsze zjawisko jest w skali świata zaćmieniem całkowitym – pas całkowitości przebiega m.in. przez Grenlandię, Islandię i Hiszpanię. W Polsce zobaczymy fazę częściową, ale nad naszym wybrzeżem jej położenie tuż przed zachodem Słońca może stworzyć wyjątkową scenerię.

I jeszcze jedna ciekawostka – na tak głębokie zaćmienie Słońca w Polsce czekaliśmy ponad ćwierć wieku!

Ostatnie porównywalne zjawisko mogliśmy obserwować 11 sierpnia 1999 roku, czyli 27 lat temu. Nie oznacza to oczywiście, że zaćmienia Słońca pojawiają się u nas tylko raz na 27 lat – częściowe zaćmienia zdarzają się częściej. Wyjątkowa jest przede wszystkim głębokość dzisiejszego zaćmienia, dlatego naprawdę warto wykorzystać tę okazję i spojrzeć wieczorem w stronę nieba.

A po zachodzie Słońca astronomiczny wieczór wcale się nie kończy!

Kiedy zrobi się ciemniej, warto zostać jeszcze trochę pod gołym niebem i zacząć wypatrywać Perseidów. Właśnie noc z 12 na 13 sierpnia przynosi maksimum tego jednego z najbardziej znanych rojów meteorów.

W tym roku warunki są szczególnie sprzyjające, ponieważ maksimum Perseidów przypada w czasie nowiu Księżyca, więc jego blask nie będzie przeszkadzał w obserwacjach. Pierwszych meteorów można wypatrywać już wieczorem, ale najlepsze warunki przyjdą wraz z ciemniejszym niebem późnym wieczorem i w nocy.

Do obserwacji Perseidów nie potrzeba żadnego sprzętu. Najlepiej znaleźć możliwie ciemne miejsce, z dala od mocnego oświetlenia, wygodnie się rozsiąść, dać oczom chwilę na przyzwyczajenie się do ciemności i patrzeć na jak największy fragment nieba.

I jeszcze jedna ciekawostka: „spadające gwiazdy” wcale nie są gwiazdami. Perseidy powstają, gdy Ziemia przechodzi przez strumień drobnego pyłu pozostawionego przez kometę 109P/Swift–Tuttle. Drobiny wpadają w ziemską atmosferę z ogromną prędkością i tworzą widoczne na niebie jasne smugi. 

Jeżeli tylko pogoda dopisze, czeka nas dziś prawdziwy astronomiczny wieczór nad Bałtykiem – najpierw częściowe zaćmienie Słońca przy zachodzie, a później nocne wypatrywanie Perseidów. 

Fot. Kacper Rajzyngier